Biểu tượng chim cắt của Kestrel Exams KESTREL EXAMSLUYỆN TẬP ĐỂ ĐẠT
Bản dịch này do AI thực hiện và chưa được người bản ngữ kiểm duyệt. Nếu có khác biệt, bản tiếng Anh là bản chính. Mã nguồn được giữ nguyên bằng tiếng Anh. Ứng dụng luyện tập và tài liệu cho các kỳ thi chứng chỉ của Hoa Kỳ chỉ có bằng tiếng Anh. Read in English
JavaĐọc trong 10 phútMã đã được kiểm chứng

if, switch và logic Boolean: cái else đi nhầm if

Mọi quyết định mà một chương trình Java đưa ra đều quy về true hoặc false. Bài hướng dẫn này nói về cách các giá trị đó được tạo ra (&&, ||, !), nửa điều kiện mà đôi khi Java bỏ qua, cái else thuộc về một if khác với vẻ ngoài, và câu lệnh switch chạy những case bạn không hề yêu cầu. Mọi đoạn mã ở đây đều đã được biên dịch và chạy trên OpenJDK 21.

Luyện tập chủ đề này trong ứng dụng miễn phí →Tất cả bài hướng dẫn Java

Một cánh cửa có quy tắc#

Một địa điểm tổ chức sự kiện có một cánh cửa và một người kiểm tra khách vào. Quy tắc là: bạn phải từ 18 tuổi trở lên và có vé, trừ khi bạn có tên trong danh sách khách mời, khi đó vé không còn quan trọng. Không ai ở cửa đó bối rối vì những quy tắc ấy, và không ai cần học logic để áp dụng chúng.

Mọi if trong Java là cánh cửa đó. Nó cho mã đi qua hoặc không, tùy theo một giá trị duy nhất là true hoặc false. Loại giá trị đó là boolean. Bài hướng dẫn này nói về cách tạo ra boolean, cách Java kết hợp chúng, và hai câu lệnh hành động theo chúng: if và switch.

Phép so sánh cho ra true hoặc false#

Một phép so sánh là một câu hỏi có câu trả lời có hoặc không, và trong Java câu trả lời là một boolean:

public class Compare {
    public static void main(String[] args) {
        int score = 72;
        System.out.println(score >= 70);
        System.out.println(score == 70);
        System.out.println(score != 70);
        boolean passed = score >= 70;
        System.out.println("passed: " + passed);
    }
}
true
false
true
passed: true
Toán tử (operator)Đọc thành tiếng là
==bằng
!=không bằng
< <=nhỏ hơn, nhiều nhất bằng
> >=lớn hơn, ít nhất bằng

Một dấu bằng không phải là phép so sánh. = nghĩa là “lưu giá trị này”, còn == nghĩa là “hai giá trị này có bằng nhau không?”. Java bắt lỗi nhầm lẫn này giúp bạn:

public class Assign {
    public static void main(String[] args) {
        int n = 5;
        if (n = 5) {
            System.out.println("five");
        }
    }
}
Assign.java:4: error: incompatible types: int cannot be converted to boolean
        if (n = 5) {
              ^
1 error

n = 5 lưu 5 và cho ra số 5, trong khi một if cần một boolean. Một số ngôn ngữ chấp nhận dòng này và lặng lẽ luôn đi vào nhánh đó. Java từ chối biên dịch, đó là một đặc ân.

AND, OR và NOT#

Ba toán tử kết hợp các boolean. Mỗi toán tử ứng với một từ bạn đã dùng hằng ngày.

Toán tử (operator)TừĐúng khi…
&&vàcả hai vế đều đúng
||hoặcít nhất một vế đúng
!khônggiá trị là false (nó đảo ngược giá trị)
public class Door {
    public static void main(String[] args) {
        int age = 19;
        boolean hasTicket = false;
        boolean onGuestList = true;
        System.out.println(age >= 18 && hasTicket);
        System.out.println(hasTicket || onGuestList);
        System.out.println(!hasTicket);
        System.out.println(age >= 18 && (hasTicket || onGuestList));
    }
}
false
true
true
true

Dòng cuối là quy tắc cửa ở đầu bài: từ 18 tuổi trở lên, và hoặc có vé hoặc có tên trong danh sách khách mời. Dấu ngoặc tròn rất quan trọng. && gắn chặt hơn ||, giống như * gắn chặt hơn +, nên nếu không có ngoặc tròn, Java sẽ đọc là “(18 tuổi và có vé) hoặc có trong danh sách khách mời”, đó là một quy tắc khác.

Một bảng chân trị (truth table) liệt kê mọi tổ hợp. Với hai giá trị có bốn hàng:

aba && ba || b
truetruetruetrue
truefalsefalsetrue
falsetruefalsetrue
falsefalsefalsefalse

AND đúng ở một hàng trong bốn hàng. OR sai ở một hàng trong bốn hàng.

Nửa mà Java không bao giờ nhìn tới#

Nếu người ở cửa thấy bạn 15 tuổi, họ không buồn hỏi vé của bạn. Câu trả lời đã là không rồi.

Java làm giống vậy, và việc này gọi là đánh giá rút gọn (short-circuit evaluation): với &&, vế trái false quyết định tất cả, nên vế phải bị bỏ qua; với ||, vế trái true quyết định tất cả, nên vế phải bị bỏ qua.

public class Guard {
    static boolean loud(String name, boolean value) {
        System.out.print("[" + name + "] ");
        return value;
    }
    public static void main(String[] args) {
        int count = 0;
        if (count != 0 && 100 / count > 5) {
            System.out.println("big");
        }
        System.out.println("no crash");
        boolean a = loud("left", false) && loud("right", true);
        System.out.println(a);
        boolean b = loud("left", true) || loud("right", false);
        System.out.println(b);
    }
}
no crash
[left] false
[left] true

Có hai điều đang diễn ra. Ở if đầu tiên, count != 0 là false, nên 100 / count không bao giờ được đánh giá và không có gì chia cho không. Đặt phép kiểm tra an toàn ở bên trái là cách chuẩn để bảo vệ một biểu thức có rủi ro.

Phương thức loud in tên của nó mỗi khi chạy, nên bạn thấy được những vế nào đã được đánh giá. Mỗi lần, chỉ có [left] xuất hiện. Lời gọi ở vế phải chưa bao giờ được thực hiện. Nếu lời gọi đó làm một việc quan trọng, như đếm hoặc lưu, thì việc ấy đã không xảy ra.

Đảo một điều kiện: định luật De Morgan#

Đôi khi bạn có một điều kiện và cần điều kiện ngược lại. Đặt ! trước toàn bộ thì được, nhưng có thể khó đọc. Định luật De Morgan là các quy tắc đẩy dấu ! vào trong:

Biểu thức nàycó nghĩa giống nhưBằng lời
!(a && b)!a || !bkhông phải cả hai = ít nhất một cái không đúng
!(a || b)!a && !bkhông cái nào = cả hai đều không

Công thức: đảo từng phần, và đổi && với ||. Đảo một phép so sánh nghĩa là < thành >=, > thành <=, và == thành !=.

public class Morgan {
    public static void main(String[] args) {
        for (int n = 0; n <= 12; n += 6) {
            boolean outside1 = !(n >= 1 && n <= 10);
            boolean outside2 = n < 1 || n > 10;
            System.out.println(n + ": " + outside1 + " " + outside2);
        }
    }
}
0: true true
6: false false
12: true true

“Không nằm giữa 1 và 10” trở thành “nhỏ hơn 1 hoặc lớn hơn 10”, và hai cột khớp nhau với mọi giá trị đã thử. Lỗi thường gặp là viết n < 1 && n > 10, tức đòi một con số vừa quá nhỏ vừa quá lớn cùng lúc. Không có số nào như vậy, nên điều kiện đó luôn false.

Chuỗi if-else#

Một if có thể có một else, và một else có thể chứa một if khác. Điều đó tạo nên một chuỗi, và Java kiểm tra nó từ trên xuống, dừng ở điều kiện true đầu tiên.

public class Grade {
    public static void main(String[] args) {
        int score = 85;
        if (score >= 90) {
            System.out.println("A");
        } else if (score >= 80) {
            System.out.println("B");
        } else if (score >= 70) {
            System.out.println("C");
        } else {
            System.out.println("below C");
        }
    }
}
B

85 cũng lớn hơn hoặc bằng 70, nhưng nhánh C không bao giờ chạy vì chuỗi đã dừng ở B. Đó là lý do thứ tự quan trọng: đặt phép thử khắt khe nhất lên đầu. Nếu viết ngược lại, bắt đầu bằng score >= 70, mọi điểm đạt đều ra C.

Ngoặc nhọn, cặp { } quanh một thân, là bắt buộc khi thân có nhiều hơn một câu lệnh. Nếu không có, chỉ câu lệnh đơn ngay sau thuộc về if. Dù vậy, các hướng dẫn phong cách yêu cầu dùng chúng mọi lúc, và phần kế tiếp cho thấy vì sao.

Cái else đi nhầm if#

Hãy đọc đoạn này và quyết định nó in ra gì trước khi xem kết quả. Phần thụt lề cố tình gây hiểu lầm.

public class Dangle {
    public static void main(String[] args) {
        int temp = 30;
        if (temp > 50)
            if (temp > 80)
                System.out.println("hot");
        else
            System.out.println("mild");
        System.out.println("done");
    }
}
done

Chỉ done. Trông như else ghép với if (temp > 50), nên bạn có thể mong đợi mild. Nhưng Java hoàn toàn bỏ qua thụt lề. Một else luôn thuộc về if gần nhất mà chưa có else, ở đây là if (temp > 80). Vì temp > 50 là false, if bên trong và else của nó cùng bị bỏ qua.

Ngoặc nhọn khiến việc ghép cặp không thể đọc nhầm, đó là lý do thật sự để dùng chúng mọi lúc.

switch: một giá trị, nhiều đường ray#

Một ghi đường ray đưa tàu đi vào một trong nhiều đường. Một câu lệnh switch nhận một giá trị và nhảy tới nhãn case khớp với nó.

public class Menu {
    public static void main(String[] args) {
        char choice = 'b';
        switch (choice) {
            case 'a':
                System.out.println("New game");
                break;
            case 'b':
                System.out.println("Load game");
                break;
            case 'q':
                System.out.println("Quit");
                break;
            default:
                System.out.println("Unknown option");
        }
        String day = "sat";
        switch (day) {
            case "sat":
            case "sun":
                System.out.println("weekend");
                break;
            default:
                System.out.println("weekday");
        }
    }
}
Load game
weekend

Các thành phần:

  • Các nhãn case là các đường ray. Mỗi nhãn phải là một hằng biết được lúc chương trình biên dịch: một literal như 'a', 3 hoặc "sat", hay một hằng final. Hai nhãn cùng giá trị sẽ không biên dịch được.
  • break nói “case này đã xong” và nhảy ra khỏi switch.
  • default là đường “không cái nào trong số này”, giống else cuối của một chuỗi. Nó là tùy chọn.

Switch thứ hai cho thấy hai nhãn dùng chung một thân: xếp chồng case "sat": và case "sun": nghĩa là nhãn nào cũng dẫn tới weekend. Switch trên một String được cho phép từ Java 7, và nó so sánh nội dung văn bản, giống cách equals làm.

Fall-through: switch cứ chạy tiếp#

Bỏ các câu lệnh break đi và xem chuyện gì xảy ra:

public class Fall {
    public static void main(String[] args) {
        int level = 2;
        switch (level) {
            case 1: System.out.println("level 1");
            case 2: System.out.println("level 2");
            case 3: System.out.println("level 3");
            default: System.out.println("default");
        }
    }
}
level 2
level 3
default

level là 2, nên việc thực thi bắt đầu ở case 2, rồi cứ thế chạy qua mọi dòng bên dưới, kể cả default. Các nhãn chỉ là điểm vào. Không gì bảo Java dừng ngoài break hoặc hết switch. Việc này gọi là fall-through.

Đôi khi đó đúng là điều bạn muốn, như với các nhãn weekend xếp chồng. Phần lớn thời gian, đó là một break bị quên.

Còn một giới hạn nữa. Một switch cổ điển hoạt động trên int, char, short, byte, String và enum. Nó không chấp nhận double, long hay boolean:

public class NoDouble {
    public static void main(String[] args) {
        double price = 2.5;
        switch (price) {
            case 2.5: System.out.println("yes"); break;
        }
    }
}
NoDouble.java:4: error: selector type double is not allowed
        switch (price) {
               ^
1 error

Khớp chính xác số thập phân là không đáng tin, đó là lý do Java không cho phép. Hãy dùng chuỗi if cho double và cho các khoảng giá trị.

if hay switch?#

Tình huốngCông dụng
một biến được so sánh bằng với vài giá trị cố địnhswitch đọc gọn gàng
các khoảng, như score >= 90chuỗi if
nhiều biến khác nhauchuỗi if
một double hoặc một booleanif

Mọi switch đều có thể viết lại thành chuỗi if. Chỉ chuỗi nào so sánh một biến bằng == với các hằng mới viết lại được thành switch.

Một câu để mang vào phòng thi

Một else thuộc về if gần nhất, một case cứ chạy tiếp cho đến khi gặp break, và && cùng || bỏ qua vế phải khi vế trái đã quyết định.

Những chỗ dễ sai#

  • = thay vì ==. Java từ chối nó trong một if: int cannot be converted to boolean.
  • Tin vào thụt lề. Java không đọc nó. Hãy dùng ngoặc nhọn.
  • Sắp chuỗi if-else từ lỏng nhất trước. Nhánh true đầu tiên thắng, nên phép thử khắt khe nhất phải đứng đầu.
  • Quên break. Case kế tiếp cũng chạy, rồi case sau nữa.
  • Viết một khoảng là n < 1 && n > 10. Điều đó không bao giờ đúng. Ngoài một khoảng là ||.
  • Phủ định nửa điều kiện. !(a && b) là !a || !b, không phải !a && !b.
  • Đặt phép kiểm tra có rủi ro ở bên trái. 100 / count > 5 && count != 0 chia trước. Hãy bảo vệ trước, rồi mới tính.
  • Dùng switch trên một double. Không được phép. Hãy dùng if.

Tự kiểm tra trong ứng dụng Kestrel Exams miễn phí

Luyện tập theo chủ đề: dùng được khi không có mạng, không quảng cáo, không cần tài khoản.

Luyện tập if, switch và logic boolean →

Câu hỏi thường gặp#

Đánh giá rút gọn (short-circuit evaluation) trong Java là gì?

Với && và ||, Java dừng đánh giá ngay khi kết quả đã chắc chắn. Nếu vế trái của && là false, cả biểu thức là false, nên vế phải không bao giờ được đánh giá. Nếu vế trái của || là true, cả biểu thức là true, nên vế phải bị bỏ qua. Đó là lý do một phép kiểm tra như count != 0 && 100 / count > 5 không bao giờ chia cho không.

Định luật De Morgan trong Java là gì?

Đó là các quy tắc đưa dấu ! vào trong ngoặc. !(a && b) giống !a || !b, và !(a || b) giống !a && !b. Hãy đảo từng phần và đổi && thành ||. Ví dụ, !(n >= 1 && n <= 10) trở thành n < 1 || n > 10.

Một else trong Java thuộc về if nào?

Một else luôn thuộc về if gần nhất đứng trước mà chưa có else, bất kể mã được thụt lề thế nào. Java bỏ qua thụt lề. Đặt ngoặc nhọn quanh thân mọi if giúp việc ghép cặp không còn nhầm lẫn.

Điều gì xảy ra nếu quên break trong một switch của Java?

Việc thực thi rơi xuống tiếp (fall through): sau khi case khớp chạy xong, Java tiếp tục vào case kế tiếp, rồi case sau nữa, cho đến khi gặp break hoặc hết switch. Các nhãn case chỉ là điểm vào. Đôi khi người ta cố ý dùng điều này để nhiều nhãn dùng chung một thân.

Có dùng được câu lệnh switch với String hay double trong Java không?

String thì được, từ Java 7: các nhãn case là literal chuỗi và chúng được so sánh theo nội dung văn bản. double thì không: một switch cổ điển không chấp nhận double, float, long hay boolean, và javac từ chối. Hãy dùng chuỗi if-else cho số thập phân và các khoảng giá trị.

= và == trong Java khác nhau thế nào?

= gán một giá trị cho một biến. == so sánh hai giá trị và cho ra true hoặc false. Viết if (n = 5) trong Java không biên dịch được, vì n = 5 cho ra một int còn if cần một boolean.

Đề xuất chỉnh sửa

Có chỗ nào chưa rõ? Có chủ đề nào bạn muốn chúng tôi viết? Hãy cho chúng tôi biết. Chúng tôi đọc mọi tin nhắn, và một lời đề nghị là cách nhanh nhất để có bài hướng dẫn mới: một số bài ở đây ra đời vì có người hỏi.