RFC 768 (UDP) và RFC 1071 (tính tổng kiểm tra Internet), đối chiếu với tài liệu về tầng giao vận trong Kurose và Ross, các mục 3.1 đến 3.3. Ví dụ tổng kiểm tra được tính bằng mã và được kiểm chứng bằng cách cộng lại ở bên nhận.
Hãy đọc bức tranh và phần socket cùng nhau; chúng là một ý. Sau đó tự làm phần tổng kiểm tra bằng tay, trên giấy, từng bit. Đây là dạng câu hỏi chắc chắn có trong bài thi và nó chỉ sai ở một chỗ, phép cộng vòng.
Bức tranh chung: phòng thư của một tòa chung cư#
Một lá thư gửi đến một tòa chung cư sẽ đến đúng tòa nhà. Đó là việc của tầng mạng: địa chỉ IP đưa dữ liệu đến đúng máy (host).
Nhưng một tòa nhà có nhiều căn hộ. Một người ở phòng thư đọc số căn hộ và bỏ mỗi lá thư vào đúng hộp. Đó là tầng giao vận. Trên một máy tính, các “căn hộ” là những chương trình đang chạy trên nó, gọi là tiến trình (process), và số căn hộ là số cổng (port number).
| Tầng | Chuyển đến | Trong bức tranh | Dùng |
|---|---|---|---|
| Tầng mạng | Từ máy đến máy | Địa chỉ đường phố của tòa nhà | Địa chỉ IP |
| Tầng giao vận | Từ tiến trình đến tiến trình | Số căn hộ | Số cổng |
Tầng giao vận chỉ chạy ở các máy đầu cuối. Các bộ định tuyến ở giữa không bao giờ nhìn vào số cổng. Chúng làm việc ở tầng mạng và thấp hơn.
Từ vựng, trước khi dùng đến#
| Thuật ngữ | Ý nghĩa |
|---|---|
| Tiến trình (process) | Một chương trình đang chạy, như trình duyệt hoặc một trò chơi của bạn. |
| Socket | Cánh cửa giữa một tiến trình và mạng. Dữ liệu đi ra và đi vào qua một socket. |
| Số cổng | Một số 16 bit, từ 0 đến 65.535, xác định một socket trên một máy. Các cổng từ 0 đến 1023 là cổng thông dụng (well-known ports) dành riêng cho các dịch vụ chuẩn (HTTP 80, DNS 53). |
| Ghép kênh | Ở bên gửi: gom dữ liệu từ nhiều socket, thêm các header có số cổng, và chuyển các phân đoạn xuống tầng mạng. |
| Phân kênh | Ở bên nhận: đọc số cổng trong mỗi phân đoạn đến và chuyển nó đến đúng socket. |
| UDP | User Datagram Protocol. Một giao thức giao vận không kết nối, “tối giản” (no frills). |
| Không kết nối (connectionless) | Không bắt tay trước khi gửi. Mỗi phân đoạn được gửi riêng. |
| Tổng kiểm tra (checksum) | Một con số được tính từ dữ liệu để bên nhận phát hiện được bit có bị lật trên đường đi hay không. |
Ghép kênh và phân kênh#
Máy tính xách tay của bạn có thể có một trình duyệt, một ứng dụng nhạc và một ứng dụng trò chuyện cùng dùng mạng một lúc. Ở bên gửi, tầng giao vận thu dữ liệu từ tất cả socket của chúng, đóng dấu mỗi khối dữ liệu bằng một header, và gửi xuống. Đó là ghép kênh, nhiều luồng thành một. Ở bên nhận, tầng giao vận nhìn mỗi phân đoạn đến và giao nó cho đúng socket. Đó là phân kênh, một luồng trở lại thành nhiều.
Câu hỏi then chốt là: bên nhận nhìn vào cái gì để quyết định? Đáp án khác nhau với UDP và TCP, và đây là một trong những điểm được hỏi nhiều nhất của chương.
| Giao thức | Một socket được xác định bằng | Vậy |
|---|---|---|
| UDP (không kết nối) | 2 giá trị: địa chỉ IP đích và cổng đích | Các datagram từ những bên gửi khác nhau đến cùng một cổng đích đều đi vào cùng một socket. |
| TCP (hướng kết nối) | 4 giá trị: IP nguồn, cổng nguồn, IP đích, cổng đích | Mỗi kết nối có socket riêng, ngay cả khi hai máy khách dùng cùng một cổng đích. |
Ví dụ: một máy chủ web ở cổng 80 nói chuyện với hai máy khách khác nhau. Cả hai máy khách đều gửi đến cổng 80. Với TCP, máy chủ giữ hai socket riêng biệt, vì IP nguồn hoặc cổng nguồn khác nhau. Bốn giá trị cùng nhau được gọi là bộ 4 (4-tuple).
Vì sao bên nhận UDP vẫn thấy cổng nguồn, nếu nó không dùng cổng đó để chọn socket? Để nó có thể trả lời. Cổng nguồn trở thành cổng đích của câu trả lời.
UDP phân kênh theo 2 giá trị, TCP theo 4. Một câu hỏi như “hai máy gửi các phân đoạn UDP đến cùng một cổng trên máy chủ C: chúng có đến cùng một socket không?” muốn đáp án là có. Cùng câu hỏi đó với các kết nối TCP muốn đáp án là không.
UDP: nó làm gì và vì sao có người dùng nó#
UDP gần như không thêm gì lên trên IP: số cổng để ghép kênh, và một tổng kiểm tra để phát hiện lỗi. Nó không hứa hẹn việc chuyển đến, thứ tự, hay bất kỳ sự kiểm soát tốc độ nào. Các phân đoạn có thể bị mất hoặc đến sai thứ tự, và UDP sẽ không sửa điều đó.
Nghe có vẻ tệ, vậy vì sao dùng nó? Vì “tối giản” cũng có nghĩa là “không trễ”:
- Không thiết lập kết nối. Không bắt tay, nên không mất một vòng đi về trước khi gửi. Đây là lý do DNS dùng UDP.
- Không có trạng thái kết nối. Máy chủ không theo dõi số thứ tự hay bộ đệm cho từng máy khách, nên nó phục vụ được nhiều máy khách hơn hẳn.
- Phần đầu nhỏ. 8 byte, so với ít nhất 20 của TCP.
- Không có điều khiển tắc nghẽn. Ứng dụng gửi nhanh bao nhiêu tùy ý. Cuộc gọi điện thoại Internet, cuộc gọi video và nhiều trò chơi trực tuyến thà bỏ qua dữ liệu đến muộn còn hơn là chờ nó.
Một ứng dụng muốn độ tin cậy trên UDP có thể tự xây điều đó ở tầng ứng dụng. HTTP/3 làm đúng như vậy, dùng một giao thức gọi là QUIC chạy trên UDP.
Phần đầu UDP: bốn trường, 8 byte
0 16 31 (bits)
+---------------+---------------+
| source port | dest port |
+---------------+---------------+
| length | checksum |
+---------------+---------------+
| application data ... |
+-------------------------------+| Trường | Kích thước | Mục đích |
|---|---|---|
| Cổng nguồn | 16 bit | Cổng của bên gửi, để bên nhận có thể trả lời. |
| Cổng đích | 16 bit | Socket nào ở bên nhận nhận dữ liệu. |
| Độ dài | 16 bit | Độ dài của toàn bộ phân đoạn UDP tính bằng byte, gồm cả phần đầu. |
| Tổng kiểm tra (checksum) | 16 bit | Cho phép bên nhận phát hiện lỗi bit. |
Trường độ dài cũng tính cả phần đầu. Một phân đoạn mang 100 byte dữ liệu có độ dài 108, không phải 100.
Tổng kiểm tra Internet, từng bước#
Tổng kiểm tra là cách để nhận ra hư hỏng. Hãy hình dung đếm số đồng xu trong một cái túi trước khi gửi đi và ghi tổng lên nhãn. Nếu bên nhận đếm ra tổng khác, có gì đó đã sai. Tổng kiểm tra làm điều tương tự với các khối 16 bit của phân đoạn.
Ở bên gửi:
- Coi phân đoạn là một chuỗi các từ 16 bit. (Tổng kiểm tra UDP thật còn bao gồm một “header giả” (pseudo-header) nhỏ chứa các địa chỉ IP; câu hỏi trong bài thi bỏ phần này.)
- Cộng chúng lại. Nếu một tổng tràn quá 16 bit, lấy bit nhớ ở bên trái ra và cộng nó trở lại ở bên phải. Việc này gọi là phép cộng vòng (wraparound).
- Đảo mọi bit của tổng cuối cùng: 0 thành 1 và 1 thành 0. Đây là phần bù một (one's complement). Kết quả là tổng kiểm tra.
Ở bên nhận: cộng tất cả các từ gồm cả tổng kiểm tra, có phép cộng vòng. Nếu không có lỗi, đáp án là toàn số 1 (1111111111111111). Bất kỳ số 0 nào trong kết quả nghĩa là đã phát hiện lỗi.
Tính tổng kiểm tra của ba từ này.
word 1 1011011001011101
word 2 0111000111001010
word 3 0100111100001011
Bước 1: Cộng từ 1 và từ 2. Kết quả có 17 bit: nó đã tràn.
1011011001011101
+ 0111000111001010
= 10010100000100111 (17 bits)
Bước 2: Cộng vòng. Lấy số 1 ở đầu ra và cộng nó vào 16 bit còn lại.
0010100000100111
+ 1
= 0010100000101000
Bước 3: Cộng từ 3. Lần này không tràn.
0010100000101000
+ 0100111100001011
= 0111011100110011
Bước 4: Đảo mọi bit.
sum 0111011100110011
checksum 1000100011001100
Kiểm tra như bên nhận sẽ làm. Tổng + tổng kiểm tra = 0111011100110011 + 1000100011001100 = 1111111111111111. Toàn số 1, nên không phát hiện lỗi.
Cộng vòng không phải là bỏ bit nhớ đi. Vứt bit thứ 17 đi cho ra tổng khác và tổng kiểm tra sai. Bit nhớ phải được cộng trở lại vào bit thấp nhất.
Tổng kiểm tra phát hiện lỗi; nó không sửa được lỗi. Và nó không bắt được mọi lỗi: nếu hai bit lật theo cách triệt tiêu nhau trong phép cộng, tổng kiểm tra vẫn ra đúng.
Tầng giao vận thêm số cổng để dữ liệu đến đúng tiến trình; UDP chỉ thêm điều đó cộng một tổng kiểm tra, và socket UDP được tìm bằng IP đích và cổng đích trong khi socket TCP cần đủ bốn giá trị.
Luyện tập#
Với câu hỏi tổng kiểm tra, hãy viết mọi dòng nhị phân. Một đáp án không có các bước làm không thể được điểm từng phần.
- Tầng giao vận thêm gì mà tầng mạng không cung cấp?
- Định nghĩa ghép kênh và phân kênh, và nói mỗi cái xảy ra ở đâu.
- Máy A và máy B mỗi máy gửi một phân đoạn UDP đến cổng 6789 trên máy C. Cả hai phân đoạn có đến cùng một socket trên C không? Vì sao?
- Hai máy khách mở kết nối TCP đến một máy chủ web ở cổng 80. Máy chủ dùng bao nhiêu socket cho chúng, và cái gì phân biệt chúng?
- Nêu ba lý do một ứng dụng có thể chọn UDP thay vì TCP.
- Một phân đoạn UDP mang 512 byte dữ liệu. Giá trị trong trường độ dài của nó là bao nhiêu?
- Tính tổng kiểm tra Internet của hai từ 1111000011110000 và 0001001000110100.
- Ở bên nhận, kết quả nào nghĩa là không phát hiện lỗi? Tổng kiểm tra có thể bỏ sót lỗi không?
- Vì sao phần đầu UDP mang một cổng nguồn nếu việc phân kênh UDP không dùng nó?
Lời giải#
Hãy tìm dòng đầu tiên mà cách làm của bạn khác với lời giải, rồi làm lại bài từ dòng đó. Đừng chỉ đọc đáp án rồi gật đầu.
- Chuyển đến từ tiến trình đến tiến trình. Tầng mạng chuyển đến một máy. Tầng giao vận dùng số cổng để chuyển đến đúng tiến trình trên máy đó.
- Bên gửi và bên nhận. Ghép kênh xảy ra ở bên gửi: gom dữ liệu từ nhiều socket và thêm các header có số cổng. Phân kênh xảy ra ở bên nhận: dùng số cổng để chuyển từng phân đoạn đến đúng socket.
- Có. Một socket UDP chỉ được xác định bằng IP đích và cổng đích. Cả hai phân đoạn có cùng IP đích và cổng đích, nên chúng đi vào cùng một socket. IP nguồn và cổng nguồn khác nhau, và ứng dụng có thể đọc chúng.
- Hai socket, phân biệt bằng bộ 4. Một socket TCP được xác định bằng IP nguồn, cổng nguồn, IP đích và cổng đích. Hai máy khách khác nhau ở IP nguồn (hoặc cổng nguồn), nên mỗi kết nối có socket riêng.
- Ba trong số: không có độ trễ thiết lập kết nối, không có trạng thái kết nối ở máy chủ (nên phục vụ được nhiều máy khách hơn), phần đầu nhỏ hơn (8 byte so với 20), và không có điều khiển tắc nghẽn (ứng dụng tự điều khiển tốc độ gửi).
- 520. Trường độ dài gồm cả phần đầu 8 byte: 512 + 8 = 520.
- 1111110011011010. Tổng: 1111000011110000 + 0001001000110100 = 10000001100100100 (17 bit). Cộng vòng: 0000001100100100 + 1 = 0000001100100101. Đảo mọi bit: 1111110011011010.
- Toàn số 1; có, nó có thể bỏ sót. Cộng tất cả các từ gồm cả tổng kiểm tra phải cho 1111111111111111. Bất kỳ số 0 nào nghĩa là có lỗi. Một số lỗi triệt tiêu nhau trong phép cộng, chẳng hạn hai lần lật làm một từ tăng và một từ khác giảm cùng một lượng, nên tổng kiểm tra có thể bỏ sót chúng.
- Để bên nhận có thể trả lời. Tiến trình nhận dùng cổng nguồn làm cổng đích của câu trả lời.
Danh sách kiểm tra trước khi thi#
- ☐ Tôi có thể giải thích sự khác nhau giữa chuyển đến từ máy đến máy và từ tiến trình đến tiến trình.
- ☐ Tôi có thể định nghĩa ghép kênh và phân kênh và nói mỗi cái xảy ra ở đâu.
- ☐ Tôi có thể nêu rằng socket UDP dùng 2 giá trị và socket TCP dùng 4, và áp dụng vào một tình huống.
- ☐ Tôi có thể nêu các lý do ứng dụng chọn UDP.
- ☐ Tôi có thể vẽ phần đầu UDP, gọi tên bốn trường và nêu kích thước phần đầu.
- ☐ Tôi có thể tính tổng kiểm tra 16 bit với phép cộng vòng và phần bù một.
- ☐ Tôi có thể mô tả phép kiểm tra của bên nhận và giải thích vì sao nó có thể bỏ sót một số lỗi.
Với câu hỏi tổng kiểm tra, hãy viết ra mọi phép cộng bằng nhị phân và cho thấy phép cộng vòng thành một dòng riêng. Phần lớn điểm dành cho phương pháp, và một bit nhớ bị bỏ sót rất dễ thấy khi các dòng đã có đó.
Câu hỏi thường gặp#
Ghép kênh và phân kênh khác nhau thế nào?
Ghép kênh xảy ra ở bên gửi: tầng giao vận gom dữ liệu từ nhiều socket và thêm các header có số cổng. Phân kênh xảy ra ở bên nhận: tầng giao vận đọc các số cổng đó và chuyển từng phân đoạn đến đúng socket.
Phân kênh UDP khác phân kênh TCP thế nào?
Một socket UDP được xác định bằng hai giá trị, địa chỉ IP đích và cổng đích, nên các phân đoạn từ những bên gửi khác nhau đến cùng một cổng dùng chung một socket. Một socket TCP được xác định bằng bốn giá trị, IP và cổng nguồn cùng IP và cổng đích, nên mỗi kết nối có socket riêng.
Phần đầu UDP có những trường nào?
Bốn trường 16 bit: cổng nguồn, cổng đích, độ dài và tổng kiểm tra, tạo thành một phần đầu 8 byte. Trường độ dài tính cả phần đầu cộng dữ liệu.
Tính tổng kiểm tra UDP như thế nào?
Cộng các từ 16 bit lại với nhau, và mỗi khi tổng tràn quá 16 bit, cộng bit nhớ trở lại vào bit thấp nhất (phép cộng vòng, wraparound). Sau đó đảo mọi bit của kết quả (phần bù một). Bên nhận cộng tất cả các từ cùng tổng kiểm tra và phải được toàn số 1.
Vì sao một ứng dụng dùng UDP thay vì TCP?
UDP không có độ trễ thiết lập kết nối, không giữ trạng thái kết nối, có phần đầu nhỏ hơn chỉ 8 byte, và không có điều khiển tắc nghẽn, nên ứng dụng tự quyết định chính xác khi nào và nhanh đến đâu để gửi. DNS, điện thoại Internet và trò chơi thường thích điều đó.
Có chỗ nào chưa rõ? Có chủ đề nào bạn mong chúng tôi viết? Hãy cho chúng tôi biết. Chúng tôi đọc mọi tin nhắn, và một lời đề nghị là cách nhanh nhất để có một bài hướng dẫn mới.
Tự kiểm tra về chủ đề này
Ứng dụng luyện tập mạng máy tính miễn phí có 19 câu hỏi về chủ đề này và 500 câu cho toàn bộ môn học, mỗi đáp án đều có giải thích. Dùng được khi không có mạng, không quảng cáo, không cần tài khoản.
Luyện tập chủ đề này →