Xưởng với những ngăn kéo dán nhãn#
Hãy hình dung một bức tường trong xưởng phủ kín ngăn kéo, mỗi ngăn có một nhãn: MATH, RANDOM, TIME, TURTLE. Bên trong mỗi ngăn là các dụng cụ. Dụng cụ lúc nào cũng ở đó, nhưng bạn không thể dùng khi chưa mở ngăn của nó, và khi dùng, bạn nói rõ nó lấy từ ngăn nào, để không ai nhầm cái búa của ngăn NGHỀ MỘC với cái búa của ngăn BỌC NỆM.
Mô-đun là một trong những ngăn kéo đó: một nhóm có tên gồm các hàm và giá trị mà bạn có thể nạp vào chương trình của mình. Thường thì đó là một tệp (file) mã Python; một số ít, như math, được viết bằng một ngôn ngữ cấp thấp hơn và đi kèm với Python. import mở ngăn kéo. Dấu chấm, như trong math.sqrt, cho biết dụng cụ lấy từ ngăn nào. Một vài dụng cụ như print, len và round lúc nào cũng nằm sẵn trên bàn làm việc, không cần nhập (import); chúng được gọi là hàm dựng sẵn (built-in function).
import và ký hiệu dấu chấm#
Hãy viết dòng import một lần, ở đầu tệp. Sau đó, dùng tên mô-đun, một dấu chấm, rồi tên dụng cụ:
import math
print(math.sqrt(16))
print(math.pi)
print(math.sqrt(2) * math.sqrt(2))
4.0
3.141592653589793
2.0000000000000004
math.sqrt(16) là ký hiệu dấu chấm (dot notation): “sqrt nằm trong math”. Hãy để ý rằng math.sqrt trả về (return) 4.0, một số thực (float), ngay cả với số chính phương, và math.pi không có dấu ngoặc vì nó là một giá trị, không phải hàm. Dòng thứ ba nhắc bạn rằng số thực được lưu ở dạng nhị phân và gần như không bao giờ chính xác tuyệt đối: căn bậc hai của 2 được lưu lệch đi một chút rất nhỏ, nên bình phương nó cho ra 2.0000000000000004 chứ không phải 2.0. Hãy so sánh số thực với một sai số cho phép (hoặc math.isclose), đừng bao giờ dùng ==.
Quên import thì Python chưa từng nghe đến math:
print(math.sqrt(16))
Traceback (most recent call last):
File "main.py", line 1, in <module>
print(math.sqrt(16))
^^^^
NameError: name 'math' is not defined
Còn hai cách nhập khác, và mỗi cách đều có điểm được và điểm mất:
| Dạng | Khi đó bạn viết | Được và mất |
|---|---|---|
import math | math.sqrt(2) | gõ dài nhất, rõ nhất về việc mỗi tên đến từ đâu |
from math import sqrt, pi | sqrt(2) | ngắn hơn, nhưng chỉ những tên bạn liệt kê mới dùng được trong tệp của bạn (toàn bộ mô-đun vẫn được nạp), và chúng có thể trùng với các tên của chính bạn |
import math as m | m.sqrt(2) | một bí danh (alias): tên gọi ngắn hơn cho mô-đun |
Bạn cũng có thể thấy from math import *, cách này đổ mọi tên trong mô-đun vào chương trình của bạn. Hãy tránh nó: bạn không còn biết một tên đến từ đâu, và một trong số chúng có thể âm thầm thay thế một biến (variable) của chính bạn.
Mô-đun math#
import math
print(math.floor(3.7), math.ceil(3.2))
print(math.floor(-3.2), math.ceil(-3.7))
print(int(3.7), int(-3.7))
print(math.pow(2, 3), 2 ** 3)
print(math.fabs(-5), abs(-5))
print(round(2.5), round(3.5), round(2.675, 2))
3 4
-4 -3
3 -3
8.0 8
5.0 5
2 4 2.67
Ba chi tiết trong đầu ra (output) đó đáng biết cho bài thi:
floorluôn làm tròn xuống vàceilluôn làm tròn lên, và với số âm, “xuống” nghĩa là xa số 0 hơn:floor(-3.2)là-4. Cả hai đều trả về mộtint.int(-3.7)chỉ cắt bỏ phần thập phân, cho ra-3. Đó là cắt cụt (truncation), không phải làm tròn, và nó khác vớifloorđối với số âm.math.powluôn trả về số thực, còn toán tử (operator)**giữ số nguyên (integer) vẫn là số nguyên, miễn là số mũ không âm (2 ** -1là0.5).
Hàm dựng sẵn round (không cần import) cũng có điều bất ngờ riêng: khi một số nằm đúng ở giữa, nó làm tròn đến số chẵn gần nhất. Vì vậy round(2.5) là 2 và round(3.5) là 4. Cách này gọi là làm tròn kiểu ngân hàng (banker’s rounding), và đó là chủ ý. Giá trị cuối cùng, round(2.675, 2) cho ra 2.67, có nguyên nhân khác: 2.675 không thể lưu chính xác ở dạng nhị phân, và giá trị được lưu thấp hơn nó một chút xíu, nên nó làm tròn xuống.
Mô-đun random#
| Lời gọi | Cho bạn |
|---|---|
random.random() | một số thực từ 0.0 đến, nhưng không bao gồm, 1.0 |
random.randint(a, b) | một số nguyên từ a đến b, bao gồm cả hai đầu |
random.randrange(a, b) | một số nguyên từ a đến b, không bao gồm b, giống như range |
random.choice(seq) | một phần tử được chọn từ danh sách (list) hoặc chuỗi (string) |
random.shuffle(lst) | xáo trộn một danh sách tại chỗ và trả về None |
random.seed(n) | bắt đầu dãy ngẫu nhiên tại một điểm cố định, nên mỗi lần chạy đều ra cùng các số |
Các số này không thực sự ngẫu nhiên. Chúng đến từ một công thức tạo ra dãy số trông có vẻ ngẫu nhiên. Đặt hạt giống (seed) là chọn điểm bắt đầu trong dãy đó, rất tiện cho việc kiểm thử: khi đó chương trình hoạt động giống nhau mỗi lần chạy. Nhờ vậy đoạn mã này mới có thể hiển thị đầu ra của nó:
import random
random.seed(42)
print(random.randint(1, 6), random.randint(1, 6), random.randint(1, 6))
print(round(random.random(), 4))
print(random.choice(["rock", "paper", "scissors"]))
deck = [1, 2, 3, 4, 5]
random.shuffle(deck)
print(deck)
6 1 1
0.7416
rock
[4, 1, 3, 5, 2]
Chạy hai lần, bạn sẽ nhận lại đúng những số đó. Bỏ dòng seed thì chúng đổi sau mỗi lần chạy. Hãy để ý rằng shuffle đã thay đổi chính deck; viết deck = random.shuffle(deck) sẽ thay danh sách của bạn bằng None, cùng một cái bẫy như sort.
Một cách dùng phổ biến là mô phỏng. Đổ một viên xúc xắc 6.000 lần và đếm kết quả; mỗi mặt sẽ xuất hiện khoảng 1.000 lần:
import random
random.seed(7)
counts = [0, 0, 0, 0, 0, 0]
for roll in range(6000):
face = random.randint(1, 6)
counts[face - 1] = counts[face - 1] + 1
print(counts)
print(sum(counts))
[1038, 1020, 1000, 969, 953, 1020]
6000
Viết mô-đun của riêng bạn#
Mọi tệp .py đều là một mô-đun. Hãy đặt vài hàm vào một tệp, lưu nó trong cùng thư mục với chương trình của bạn, và nhập nó theo tên tệp, không có .py:
Tệp geometry.py chứa:
"""Small geometry helpers."""
PI = 3.14159
def circle_area(r):
return PI * r * r
def rectangle_area(w, h):
return w * h
import geometry
print(geometry.circle_area(2))
print(geometry.rectangle_area(3, 4))
print(geometry.PI)
12.56636
12
3.14159
Các hàm của mô-đun và hằng số PI của nó đều được truy cập bằng ký hiệu dấu chấm, giống hệt như math. Chia chương trình thành các mô-đun giúp mỗi tệp ngắn gọn, cho phép nhiều chương trình dùng chung các hàm, và đó là cách mọi chương trình Python lớn được tổ chức.
if __name__ == "__main__"#
Khi Python nhập một mô-đun, nó chạy toàn bộ tệp một lần. Vì vậy, mọi mã kiểm thử bạn để lại ở cuối mô-đun cũng chạy theo, bên trong chương trình đã nhập nó:
Tệp tools.py chứa:
def double(n):
return n * 2
print("testing double:", double(21))
import tools
print("main program says", tools.double(5))
testing double: 42
main program says 10
Cách sửa là dùng một điều kiện bảo vệ (guard). Python đặt một biến ẩn tên __name__ trong mọi tệp: nó là "__main__" trong tệp bạn chạy trực tiếp, và là tên của chính mô-đun trong tệp được nhập. Vì vậy mã nằm dưới câu if này chỉ chạy khi bạn chạy chính mô-đun đó:
Tệp tools.py chứa:
def double(n):
return n * 2
if __name__ == "__main__":
print("testing double:", double(21))
import tools
print("main program says", tools.double(5))
main program says 10
Chạy tools.py trực tiếp thì các dòng kiểm thử chạy. Nhập nó thì chúng im lặng. Nhiều chương trình đặt toàn bộ mã chính trong một hàm main() và gọi hàm đó dưới điều kiện bảo vệ này.
Ba lỗi khi nhập và ý nghĩa của chúng#
Viết sai chính tả tên mô-đun sẽ lỗi ngay ở dòng import:
import maths
Traceback (most recent call last):
File "main.py", line 1, in <module>
import maths
ModuleNotFoundError: No module named 'maths'
Viết sai chính tả tên dụng cụ thì nhập vẫn ổn nhưng lỗi khi dùng. Mô-đun có tồn tại; thứ bên trong nó thì không:
import math
print(math.squareroot(16))
Traceback (most recent call last):
File "main.py", line 3, in <module>
print(math.squareroot(16))
^^^^^^^^^^^^^^^
AttributeError: module 'math' has no attribute 'squareroot'
Một tệp của chính bạn trùng tên với mô-đun thư viện là lỗi khó thấy nhất. Python tìm trong thư mục chương trình của bạn trước thư viện chuẩn, nên một tệp tên random.py nằm ở đó sẽ được nhập thay cho random thật:
Tệp random.py chứa:
print("This is my own random.py")
import random
print(random.randint(1, 6))
This is my own random.py
Traceback (most recent call last):
File "main.py", line 3, in <module>
print(random.randint(1, 6))
^^^^^^^^^^^^^^
AttributeError: module 'random' has no attribute 'randint'
Thông báo nói random không có randint, nghe có vẻ vô lý, cho đến khi bạn thấy dòng đầu ra đầu tiên: random được nạp chính là tệp của bạn. Đừng bao giờ đặt tên tệp trùng với các mô-đun bạn dùng: random.py, turtle.py, csv.py. (Trên một số bản cài Python, một vài mô-đun như math được tích hợp sẵn và vẫn thắng, nhưng thói quen này đáng giữ với tất cả.)
import nạp mô-đun một lần ở đầu tệp; ký hiệu dấu chấm (math.sqrt) cho biết dụng cụ đến từ mô-đun nào. randint bao gồm cả hai đầu, seed làm cho tính ngẫu nhiên lặp lại được, và mã nằm dưới if __name__ == "__main__": chỉ chạy khi tệp được chạy trực tiếp.
Những chỗ dễ sai#
- Dùng mô-đun mà không nhập.
NameError: name 'math' is not defined. Hãy thêmimport mathở đầu tệp. - Viết
sqrt(16)sauimport math. Với import thông thường, bạn phải viếtmath.sqrt. Chỉfrom math import sqrtmới cho phép bỏ tiền tố. - Xem
randint(1, 6)giống nhưrange(1, 6).randintbao gồm 6;rangevàrandrangedừng trước số đó. deck = random.shuffle(deck).shufflethay đổi danh sách tại chỗ và trả vềNone.- Cho rằng
floorvàintcho cùng kết quả với số âm.math.floor(-3.7)là -4;int(-3.7)là -3. - Cho rằng
round(2.5)là 3. Số nằm đúng ở giữa được làm tròn đến số chẵn gần nhất, nên kết quả là 2. - Đặt tên tệp trùng với một mô-đun, như
random.pyhoặcturtle.py. Tệp của bạn được nhập thay cho mô-đun thật. - Để mã kiểm thử ở cuối mô-đun mà không có điều kiện bảo vệ
__name__. Mã đó chạy mỗi khi mô-đun được nhập.
Luyện tập#
Hãy trả lời từng câu trên giấy trước khi xem lời giải. Mọi đáp án có liên quan đến việc chạy mã đều đã được kiểm tra bằng cách chạy thật.
- Mỗi dòng in ra gì?
import math, rồiprint(math.sqrt(25)),print(math.floor(-2.5)),print(math.ceil(4.01)),print(int(-2.5)). - Lời gọi nào trong số này có thể cho ra giá trị 10? (a)
random.randint(1, 10)(b)random.randrange(1, 10)(c)random.choice(range(1, 11)) - Hãy viết hàm
hypotenuse(a, b)dùngfrom math import sqrt, và thử nó với 3 và 4. - Mô phỏng 1.000 lần tung đồng xu bằng
random.randint(0, 1)và đếm số lần ra mặt ngửa. Dùng một seed để kết quả lặp lại được. - Chương trình xúc xắc của một sinh viên,
dice.py, nằm trong thư mục cũng chứa một tệp cũ mà sinh viên đó đặt tên làrandom.py.dice.pychạyimport randomrồirandom.randint(1, 6)và dừng lại với lỗiAttributeError: module 'random' has no attribute 'randint'. Hãy giải thích và sửa. - Mô-đun
shapes.pykết thúc bằngprint(area(2, 3))để kiểm thử nhanh. Điều gì xảy ra khi một chương trình khác chạyimport shapes, và làm sao để ngăn điều đó?
Lời giải#
5.0(sqrt trả về số thực),-3(floor đi xuống, xa số 0 hơn),5(ceil đi lên),-2(int cắt cụt về phía số 0).- (a) và (c).
randintbao gồm cả hai đầu.randrange(1, 10)dừng trước 10, giống nhưrange.range(1, 11)bao gồm 10, nênchoicecó thể chọn số đó. - Với
from math import sqrt, hàm được dùng mà không có tiền tốmath.:from math import sqrt def hypotenuse(a, b): return sqrt(a ** 2 + b ** 2) print(hypotenuse(3, 4)) print(round(hypotenuse(1, 1), 3))5.0 1.414 - Đếm mọi lần tung ra 1. Với seed 1, kết quả giống nhau ở mọi lần chạy; không có nó, kết quả đổi mỗi lần nhưng vẫn gần 500:
import random random.seed(1) heads = 0 for flip in range(1000): if random.randint(0, 1) == 1: heads = heads + 1 print("heads:", heads, "tails:", 1000 - heads)heads: 515 tails: 485 - Python tìm thấy tệp
random.pycủa sinh viên trong thư mục chương trình trước thư viện chuẩn, nênimport randomnhập tệp đó, vốn không córandint. Hãy đổi tên hoặc xóarandom.py. (Nếu chính tệp chương trình có tênrandom.py, thông báo sẽ làpartially initialized module 'random'; nguyên nhân và cách sửa vẫn như vậy.) - Nhập sẽ chạy toàn bộ tệp, nên dòng kiểm thử in ra bên trong chương trình kia. Hãy đặt nó dưới
if __name__ == "__main__":, điều kiện này chỉ đúng khi chínhshapes.pylà tệp đang được chạy.
Danh sách kiểm tra trước khi thi#
Đây là các kỹ năng mà môn lập trình nhập môn kiểm tra ở chủ đề này. Chỉ đánh dấu một mục khi bạn làm được mà không cần nhìn tài liệu.
- ☐ Tôi có thể nhập một mô-đun và gọi các hàm của nó bằng ký hiệu dấu chấm.
- ☐ Tôi có thể giải thích
import math,from math import sqrtvàimport math as m, cùng điểm được và mất của chúng. - ☐ Tôi có thể dùng
sqrt,pi,floor,ceilvàpow, và dự đoán kết quả với số âm. - ☐ Tôi có thể dùng
random,randint,randrange,choice,shufflevàseed, và nói được cái nào bao gồm giá trị cuối. - ☐ Tôi có thể viết mô-đun của riêng mình, nhập nó, và bảo vệ mã kiểm thử của nó bằng
if __name__ == "__main__":. - ☐ Tôi có thể đọc các thông báo
NameError,ModuleNotFoundErrorvàAttributeErrorkhi nhập và sửa nguyên nhân của chúng.
Tự kiểm tra trong ứng dụng Kestrel Exams miễn phí
12 câu hỏi luyện tập về import, math, random, mô-đun của riêng bạn và __name__. Miễn phí, dùng được khi không có mạng, không cần tài khoản.
Câu hỏi thường gặp#
Mô-đun trong Python là gì?
Mô-đun là một tệp Python chứa các hàm, giá trị và định nghĩa khác mà chương trình có thể nạp bằng import. Python có sẵn nhiều mô-đun chuẩn, như math và random, và bất kỳ tệp .py nào bạn viết có tên là một tên Python hợp lệ (chữ cái, chữ số và dấu gạch dưới, không bắt đầu bằng chữ số) đều có thể được các chương trình trong cùng thư mục nhập như một mô-đun.
import math và from math import sqrt khác nhau thế nào?
import math nạp mô-đun và bạn viết math.sqrt(16), cách này cho thấy rõ mỗi tên đến từ đâu. from math import sqrt vẫn nạp toàn bộ mô-đun nhưng chỉ làm cho tên đó dùng được trong chương trình của bạn, nên bạn có thể viết sqrt(16), ngắn hơn nhưng có thể trùng với các tên của chính bạn.
random.randint có bao gồm cận trên không?
Có. random.randint(a, b) trả về một số nguyên từ a đến b, bao gồm cả hai đầu, nên randint(1, 6) có thể trả về 6. random.randrange(a, b) dừng trước b, giống như range.
random.seed làm gì?
Nó đặt điểm bắt đầu của bộ sinh số ngẫu nhiên. Với cùng một seed, mỗi lần chạy đều tạo ra cùng một dãy số "ngẫu nhiên", nhờ đó các chương trình dùng tính ngẫu nhiên có thể lặp lại được để kiểm thử.
if __name__ == "__main__" có nghĩa là gì?
Python đặt __name__ thành "__main__" trong tệp đang được chạy trực tiếp, và thành tên của mô-đun trong tệp được nhập. Vì vậy, mã nằm dưới câu if này chỉ chạy khi tệp được chạy độc lập, không chạy khi chương trình khác nhập nó.
Vì sao tôi gặp AttributeError: module random has no attribute randint?
Thường là vì một tệp của chính bạn tên random.py nằm trong cùng thư mục, nên import random nạp tệp của bạn thay vì mô-đun của Python. Hãy đổi tên tệp của bạn và xóa mọi tệp random.py còn sót lại.
Có chỗ nào chưa rõ? Có chủ đề nào bạn muốn chúng tôi viết? Hãy cho chúng tôi biết. Chúng tôi đọc mọi tin nhắn, và một lời đề nghị là cách nhanh nhất để có bài hướng dẫn mới: một số bài ở đây ra đời vì có người hỏi.