Kurose và Ross, Computer Networking: A Top-Down Approach, mục 4.3 (IPv4 addressing), đối chiếu với RFC 791 (Internet Protocol), RFC 950 (Internet Standard Subnetting Procedure) và RFC 4632 (Classless Inter-domain Routing). Mọi dải địa chỉ trên trang này được tính lại bằng mô-đun ipaddress của Python.
Hãy làm mọi ví dụ trên giấy bằng nhị phân ít nhất một lần, kể cả khi bạn thấy ngay đáp án. Các cách tắt chỉ đáng tin sau khi bạn đã tận mắt thấy các bit thẳng hàng. Rồi hãy làm bộ bài tập mà không nhìn lại.
Hình dung: tên phố và số nhà#
Hãy nghĩ về một địa chỉ bưu điện như “Phố Maple, số 14”. Tên phố đưa lá thư tới đúng phố. Số nhà đưa nó tới đúng cửa trên phố đó. Mọi ngôi nhà trên phố Maple chung tên phố, và không hai nhà nào chung số.
Một địa chỉ IPv4 hoạt động giống vậy. Phần đầu cho biết bạn ở mạng nào, như tên phố. Phần còn lại cho biết thiết bị nào trên mạng đó, như số nhà. Các bộ định tuyến ở xa chỉ quan tâm đến tên phố. Chỉ bộ định tuyến trên phố của bạn mới quan tâm đến số nhà.
Một điểm khác biệt: địa chỉ IPv4 không có vị trí cố định nơi tên phố kết thúc. Một số nhỏ viết sau dấu gạch chéo, như /24, cho bạn biết ranh giới nằm ở đâu.
Từ vựng, trước khi dùng đến#
| Thuật ngữ | Ý nghĩa |
|---|---|
| Giao diện | Điểm kết nối giữa một thiết bị và một liên kết, giống ổ cắm của card mạng. Địa chỉ IP thuộc về giao diện, không thuộc về cả thiết bị. |
| Địa chỉ IPv4 | Một số 32 bit đặt tên cho một giao diện. IPv4 nghĩa là Internet Protocol version 4. |
| Dạng thập phân có dấu chấm (dotted-decimal) | Cách viết địa chỉ thông thường: bốn số từ 0 đến 255, mỗi số một byte, ngăn cách bằng dấu chấm, như 203.0.113.75. |
| Mạng con (subnet) | Một nhóm giao diện có thể liên lạc trực tiếp với nhau, không qua bộ định tuyến. Chúng có chung phần mạng. |
| Tiền tố (phần mạng) | Các bit ngoài cùng bên trái của địa chỉ, chung cho mọi giao diện trên mạng con. Độ dài của nó là x trong a.b.c.d/x. |
| Phần máy (host part) | Các bit còn lại ở bên phải. Chúng phân biệt các giao diện trên cùng một mạng con. |
| Mặt nạ mạng con (subnet mask) | Tiền tố viết dưới dạng địa chỉ: x bit một rồi đến các bit không. Tiền tố /24 có mặt nạ 255.255.255.0. |
| CIDR | Classless Inter-Domain Routing: quy tắc rằng tiền tố có thể có độ dài bất kỳ từ 0 đến 32, viết là a.b.c.d/x. |
| Địa chỉ mạng (network address) | Địa chỉ đầu tiên của một mạng con: phần máy toàn bit không. Nó đặt tên cho chính mạng con và không được gán cho giao diện. |
| Địa chỉ broadcast | Địa chỉ cuối cùng của một mạng con: phần máy toàn bit một. Một datagram gửi tới nó sẽ đến mọi giao diện trên mạng con. |
Địa chỉ thuộc về giao diện#
Một laptop dùng Wi-Fi thường có một giao diện đang dùng, nên có một địa chỉ IPv4. Một bộ định tuyến nối nhiều liên kết, nên có nhiều giao diện, và mỗi giao diện cần địa chỉ riêng. Một bộ định tuyến có bốn liên kết có bốn địa chỉ IP.
Một địa chỉ IPv4 dài 32 bit. Điều đó cho phép 232 = 4.294.967.296 địa chỉ khác nhau. Để dễ đọc, ta chia 32 bit thành bốn byte và viết mỗi byte thành một số thập phân từ 0 đến 255.
Viết 203.0.113.75 bằng nhị phân. Đổi từng byte riêng:
203 = 11001011, 0 = 00000000, 113 = 01110001, 75 = 01001011.
Vậy 203.0.113.75 = 11001011 00000000 01110001 01001011.
Kiểm tra một byte: 75 = 64 + 8 + 2 + 1, nên các bit ứng với 64, 8, 2 và 1 được bật: 01001011.
Giá trị các bit trong một byte, từ trái sang phải, là 128, 64, 32, 16, 8, 4, 2, 1. Mỗi phép đổi là cộng các cột có số 1.
Tìm các mạng con trong một mạng#
Đề thi thường cho một hình vẽ các bộ định tuyến và liên kết rồi hỏi có bao nhiêu mạng con. Có một cách làm đáng tin:
- Hãy tưởng tượng rút mọi giao diện khỏi bộ định tuyến của nó, để mỗi bộ định tuyến đứng riêng.
- Những gì còn lại là một tập các “hòn đảo” riêng biệt gồm các giao diện được nối với nhau.
- Mỗi hòn đảo là một mạng con. Hãy đếm chúng.
Có hai điều hay làm người ta vấp. Một LAN (mạng cục bộ, như mạng có dây của một văn phòng) với nhiều máy sau một bộ chuyển mạch là một hòn đảo, vì bộ chuyển mạch không phải bộ định tuyến. Và một sợi cáp nối trực tiếp hai bộ định tuyến cũng là một hòn đảo: một mạng con chỉ có hai giao diện.
Bộ định tuyến R1 phục vụ hai LAN văn phòng. Bộ định tuyến R2 phục vụ hai LAN phòng thí nghiệm. R1 và R2 được nối bằng một sợi cáp. Rút các bộ định tuyến ra và bạn có bốn hòn đảo LAN cộng với hòn đảo tạo bởi sợi cáp R1-R2. Đó là 5 mạng con. R1 có ba giao diện (hai LAN và sợi cáp), nên nó cần ba địa chỉ, mỗi địa chỉ từ một mạng con khác nhau.
Đọc a.b.c.d/x: tiền tố, mặt nạ và số máy#
Số x sau dấu gạch chéo là độ dài tiền tố: bao nhiêu bit từ bên trái là phần mạng. 32 − x bit còn lại là phần máy. Gọi h là số bit máy đó.
số địa chỉ trong khối = 2h số địa chỉ máy dùng được = 2h − 2
Bạn trừ 2 vì phần máy toàn bit không là địa chỉ mạng và phần máy toàn bit một là địa chỉ broadcast. Cả hai đều không gán cho giao diện.
| Tiền tố | Mặt nạ mạng con (subnet mask) | Số bit máy h | Số địa chỉ | Số máy dùng được |
|---|---|---|---|---|
| /20 | 255.255.240.0 | 12 | 4,096 | 4,094 |
| /23 | 255.255.254.0 | 9 | 512 | 510 |
| /24 | 255.255.255.0 | 8 | 256 | 254 |
| /25 | 255.255.255.128 | 7 | 128 | 126 |
| /26 | 255.255.255.192 | 6 | 64 | 62 |
| /27 | 255.255.255.224 | 5 | 32 | 30 |
| /28 | 255.255.255.240 | 4 | 16 | 14 |
| /30 | 255.255.255.252 | 2 | 4 | 2 |
Một giao diện có địa chỉ 203.0.113.75/26. Hãy tìm mạng con của nó.
Tiền tố là 26 bit, nên ba byte đầu (24 bit) hoàn toàn là phần mạng, cộng 2 bit của byte cuối. Mặt nạ là 11111111 11111111 11111111 11000000 = 255.255.255.192.
Byte cuối: 75 = 01|001011. Giữ 2 bit mạng (01) và đặt 6 bit máy về không: 01000000 = 64. Đặt chúng về một: 01111111 = 127.
Vậy địa chỉ mạng là 203.0.113.64, địa chỉ broadcast là 203.0.113.127, và dải dùng được là 203.0.113.65 đến 203.0.113.126: 26 − 2 = 62 máy.
Một ngoại lệ: trên sợi cáp nối đúng hai bộ định tuyến, RFC 3021 cho phép một /31 (2 địa chỉ) không có địa chỉ mạng hay broadcast. Hãy dùng quy tắc “trừ 2” trừ khi câu hỏi cố ý nêu /31.
Thiết kế các mạng con từ một khối#
Một tổ chức chia một khối của mình cho các phòng ban. Mỗi mạng con phải bắt đầu ở một bội số của kích thước của chính nó.
Mạng con kích thước bằng nhau
Mượn n bit từ phần máy cho ra 2n mạng con kích thước bằng nhau.
Chia 192.168.40.0/24 thành bốn mạng con bằng nhau. Bốn là 22, nên mượn 2 bit: mỗi mạng con là một /26 gồm 64 địa chỉ.
| Mạng con (subnet) | Dải dùng được | Broadcast |
|---|---|---|
| 192.168.40.0/26 | 192.168.40.1 đến .62 | 192.168.40.63 |
| 192.168.40.64/26 | 192.168.40.65 đến .126 | 192.168.40.127 |
| 192.168.40.128/26 | 192.168.40.129 đến .190 | 192.168.40.191 |
| 192.168.40.192/26 | 192.168.40.193 đến .254 | 192.168.40.255 |
Mạng con kích thước khác nhau
Các phòng ban thực tế không cùng cỡ. Cấp cho mỗi nhóm một khối vừa đủ gọi là VLSM, mặt nạ mạng con có độ dài thay đổi (variable-length subnet masking). Cách làm:
- Với mỗi nhóm, cộng 2 vào số máy cần và làm tròn lên thành lũy thừa của hai. Đó là kích thước khối của nhóm.
- Sắp xếp các nhóm từ khối lớn nhất đến nhỏ nhất.
- Cấp các khối từ đầu dải theo thứ tự đó. Khối lớn trước giúp mọi khối đều thẳng hàng ở một bội số của kích thước của nó.
Một trường học sở hữu 198.51.100.0/24. Trường cần 100 máy cho phòng thực hành, 50 cho văn phòng, 20 cho thư viện, và một liên kết giữa hai bộ định tuyến với 2 giao diện.
Phòng thực hành: 100 + 2 = 102, làm tròn lên 128 = 27, nên là /25. Văn phòng: 52 → 64, là /26. Thư viện: 22 → 32, là /27. Liên kết: 4 → 4, là /30.
| Nhóm | Khối | Dải dùng được | Broadcast | Số máy dùng được |
|---|---|---|---|---|
| Phòng thực hành (100) | 198.51.100.0/25 | .1 đến .126 | .127 | 126 |
| Văn phòng (50) | 198.51.100.128/26 | .129 đến .190 | .191 | 62 |
| Thư viện (20) | 198.51.100.192/27 | .193 đến .222 | .223 | 30 |
| Liên kết (2) | 198.51.100.224/30 | .225 đến .226 | .227 | 2 |
Như vậy còn lại 198.51.100.228 đến 198.51.100.255, 28 địa chỉ, để dành cho sau này.
Địa chỉ theo lớp (classful), như một phần lịch sử#
Trước CIDR, độ dài tiền tố được cố định bởi vài bit đầu của địa chỉ. Đây là địa chỉ theo lớp (classful addressing), và bạn vẫn có thể gặp nó trong tài liệu cũ.
| Lớp | Các bit đầu | Byte đầu | Tiền tố | Số máy dùng được mỗi mạng |
|---|---|---|---|---|
| A | 0 | 0 đến 127 | /8 | 16,777,214 |
| B | 10 | 128 đến 191 | /16 | 65,534 |
| C | 110 | 192 đến 223 | /24 | 254 |
| D | 1110 | 224 đến 239 | multicast, không có máy | không áp dụng |
| E | 1111 | 240 đến 255 | dành riêng | không áp dụng |
Các kích cỡ nhảy quá xa: lớp C quá nhỏ với hầu hết tổ chức và lớp B quá lớn. CIDR sửa điều này bằng cách cho tiền tố có độ dài bất kỳ. Người ta vẫn nói “lớp C” một cách thoải mái để chỉ “một /24”, nhưng bộ định tuyến hoàn toàn bỏ qua các lớp.
Trong a.b.c.d/x, x bit đầu đặt tên cho mạng con và 32 − x bit còn lại đặt tên cho giao diện, nên khối chứa 232−x địa chỉ, trong đó tất cả trừ địa chỉ mạng toàn bit không và địa chỉ broadcast toàn bit một đều có thể gán cho giao diện.
Luyện tập#
Hãy làm bằng nhị phân với vài bài đầu, kể cả khi bạn có thể đoán. Viết 128 64 32 16 8 4 2 1 ở đầu trang giấy.
- Viết 172.29.6.130 bằng nhị phân.
- Viết
11000110 00110011 01100100 00001010dưới dạng thập phân có dấu chấm. - Bộ định tuyến R1 nối ba LAN và có một cáp trực tiếp tới R2 và một cáp khác tới R3. R2 và R3 mỗi bộ nối một LAN và không được nối cáp với nhau. Có bao nhiêu mạng con?
- Một máy có địa chỉ 10.14.77.200/20. Hãy cho biết mặt nạ mạng con, địa chỉ mạng, địa chỉ broadcast, dải dùng được và số máy dùng được.
- Một phòng ban cần 500 địa chỉ máy. Tiền tố dài nhất (khối nhỏ nhất) vừa đủ là gì, và nó cho bao nhiêu máy dùng được?
- 192.168.40.0/24 được chia thành các mạng con /27 bằng nhau. Có bao nhiêu mạng con, mỗi mạng con có bao nhiêu máy dùng được, và dải dùng được của mạng con thứ ba là gì?
- 192.0.2.61 và 192.0.2.66 có cùng mạng con không nếu tiền tố là /25? Còn nếu là /26?
- Một tổ chức cần 2.000 địa chỉ máy. Hãy so sánh những gì địa chỉ theo lớp có thể cấp với những gì CIDR có thể cấp.
Lời giải#
Hãy tìm dòng đầu tiên mà cách làm của bạn khác với lời giải, rồi làm lại bài từ dòng đó. Đừng chỉ đọc đáp án rồi gật đầu.
- 10101100 00011101 00000110 10000010. 172 = 128 + 32 + 8 + 4; 29 = 16 + 8 + 4 + 1; 6 = 4 + 2; 130 = 128 + 2.
- 198.51.100.10. 11000110 = 128 + 64 + 4 + 2 = 198; 00110011 = 32 + 16 + 2 + 1 = 51; 01100100 = 64 + 32 + 4 = 100; 00001010 = 8 + 2 = 10.
- 7 mạng con. Rút mọi giao diện bộ định tuyến: các hòn đảo LAN là 3 (trên R1) + 1 (trên R2) + 1 (trên R3) = 5, và hai sợi cáp giữa các bộ định tuyến là thêm 2.
- Mặt nạ 255.255.240.0; mạng 10.14.64.0; broadcast 10.14.79.255; dùng được 10.14.64.1 đến 10.14.79.254; 4.094 máy. Một /20 giữ 4 bit của byte thứ ba. 77 =
0100|1101; đặt 4 bit thấp về không cho 01000000 = 64, đặt chúng về một cho 01001111 = 79. Bit máy: 32 − 20 = 12, nên 212 − 2 = 4.094. - Một /23, với 510 máy dùng được. Cần 500 + 2 = 502 địa chỉ. Lũy thừa của hai kế tiếp là 512 = 29, nên có 9 bit máy và tiền tố là 32 − 9 = 23. 512 − 2 = 510.
- 8 mạng con, mỗi mạng 30 máy dùng được; mạng thứ ba là 192.168.40.65 đến 192.168.40.94. Một /27 mượn 3 bit từ /24, nên 23 = 8 mạng con, mỗi mạng 32 địa chỉ. Chúng bắt đầu ở .0, .32, .64, ... Mạng thứ ba là 192.168.40.64/27: mạng .64, broadcast .95, dùng được .65 đến .94.
- Cùng mạng con với /25; khác mạng con với /26. Với /25 các khối là .0 đến .127 và .128 đến .255, và cả hai địa chỉ nằm trong khối đầu. Với /26 các khối là .0 đến .63 và .64 đến .127, nên 61 và 66 nằm ở hai bên ranh giới tại 64.
- Theo lớp: một lớp B, lãng phí 63.534 địa chỉ. CIDR: một /21 với 2.046 máy dùng được. (Phương án khác là tám mạng lớp C riêng, 2.032 máy dùng được, nhưng như vậy là tám mục trong bảng định tuyến thay vì một.) Lớp C chỉ có 254 máy dùng được, quá ít. Lớp B có 65.534, và 65.534 − 2.000 = 63.534 không được dùng. Với CIDR, 2.002 làm tròn lên 2.048 = 211, một /21, chỉ lãng phí 46.
Danh sách kiểm tra trước khi thi#
- ☐ Tôi có thể giải thích vì sao một bộ định tuyến có một địa chỉ IP cho mỗi giao diện.
- ☐ Tôi có thể đổi giữa dạng thập phân có dấu chấm và nhị phân mà không cần máy tính cầm tay.
- ☐ Tôi có thể đếm các mạng con trong một hình vẽ bằng cách rút các giao diện bộ định tuyến.
- ☐ Tôi có thể đổi một /x thành mặt nạ mạng con, và đổi một mặt nạ trở lại thành /x.
- ☐ Tôi có thể tìm địa chỉ mạng, địa chỉ broadcast và dải dùng được cho bất kỳ a.b.c.d/x nào.
- ☐ Tôi có thể chia một khối thành các mạng con bằng nhau, và thành các mạng con kích thước khác nhau, lớn nhất trước.
- ☐ Tôi có thể nói địa chỉ theo lớp là gì và vì sao CIDR thay thế nó.
Khi đáp án chia mạng con trông lạ, hãy kiểm tra xem địa chỉ mạng có phải bội số của kích thước khối trong byte nơi tiền tố kết thúc không. Một /26 phải bắt đầu ở 0, 64, 128 hoặc 192. Nếu của bạn bắt đầu ở 70, lỗi nằm ở bước trước đó.
Câu hỏi thường gặp#
/24 trong 192.168.1.0/24 nghĩa là gì?
Đó là độ dài tiền tố. 24 bit đầu tiên của địa chỉ là phần mạng chung cho mọi giao diện trên mạng con đó, và 8 bit còn lại xác định từng giao diện. Nó nói cùng một điều với mặt nạ mạng con 255.255.255.0.
Một mạng con có bao nhiêu máy dùng được?
Tiền tố có độ dài x để lại 32 trừ x bit máy, nên khối chứa 2 lũy thừa (32 trừ x) địa chỉ. Hai trong số đó, địa chỉ mạng và địa chỉ broadcast, không thể gán cho giao diện, nên số dùng được là số đó trừ 2. Một /26 có 64 địa chỉ và 62 máy dùng được.
Vì sao một bộ định tuyến có nhiều hơn một địa chỉ IP?
Địa chỉ IP thuộc về giao diện, không thuộc về thiết bị. Một bộ định tuyến nối nhiều liên kết và có một giao diện trên mỗi liên kết, nên mỗi giao diện nhận địa chỉ riêng từ mạng con trên liên kết đó.
Mặt nạ mạng con khác địa chỉ mạng ở điểm nào?
Mặt nạ mạng con chỉ mô tả độ dài tiền tố, viết thành các bit một rồi đến các bit không, chẳng hạn 255.255.255.192 cho một /26. Địa chỉ mạng là địa chỉ đầu tiên của một khối cụ thể, chẳng hạn 203.0.113.64 cho /26 chứa 203.0.113.75.
Địa chỉ theo lớp (classful) còn được dùng không?
Không. Bộ định tuyến dùng CIDR, trong đó tiền tố có thể có độ dài bất kỳ, từ những năm 1990. Tên các lớp chỉ còn sót lại như cách nói tắt không chặt chẽ.
Có chỗ nào chưa rõ? Có chủ đề nào bạn mong chúng tôi viết? Hãy cho chúng tôi biết. Chúng tôi đọc mọi tin nhắn, và một lời đề nghị là cách nhanh nhất để có một bài hướng dẫn mới.
Tự kiểm tra về chủ đề này
Ứng dụng luyện tập mạng máy tính miễn phí có 10 câu hỏi về bài hướng dẫn này và 500 câu cho toàn bộ môn học, mỗi đáp án đều có giải thích. Dùng được khi không có mạng, không quảng cáo, không cần tài khoản.
Luyện tập chủ đề này →