Kurose và Ross, Computer Networking: A Top-Down Approach, mục 4.3 (lấy địa chỉ máy bằng DHCP, và dịch địa chỉ mạng), đối chiếu với RFC 2131 (Dynamic Host Configuration Protocol), RFC 2132 (DHCP Options and BOOTP Vendor Extensions), RFC 1918 (Address Allocation for Private Internets) và RFC 3022 (Traditional IP Network Address Translator). Kích thước dải và bộ đếm thời gian thuê được tính lại bằng Python.
Hãy vẽ bốn thông điệp DHCP thành một dòng thời gian từ trí nhớ, với địa chỉ và cổng trên mỗi mũi tên. Sau đó đẩy một datagram qua một bảng NAT theo mỗi chiều. Hai hình vẽ đó bao quát phần lớn các câu hỏi.
Các slide trong sách giáo khoa vẽ offer và ACK (xác nhận) của DHCP là phát quảng bá tới 255.255.255.255. RFC 2131 cũng cho phép máy chủ gửi chúng thẳng tới máy khách, tùy một cờ mà máy khách đặt. Với bài thi, hãy dùng phiên bản quảng bá.
Hình dung: quầy khách sạn và tổng đài#
Bạn đến một khách sạn. Bạn không mang theo số phòng của riêng mình. Quầy lễ tân cho bạn mượn một số, cùng một thẻ khóa hết hiệu lực vào ngày bạn trả phòng. Họ cũng cho bạn biết bữa sáng ở đâu và gọi số nào khi cần giúp đỡ. Đó là DHCP, Dynamic Host Configuration Protocol: một mạng cho người mới đến mượn một địa chỉ trong một thời gian nhất định, và cho nó biết những thứ khác nó cần.
Bây giờ hình dung một văn phòng có một số điện thoại công cộng. Người gọi quay số đó và một nhân viên lễ tân nối họ tới đúng số máy nhánh. Khi nhân viên gọi ra ngoài, người nhận chỉ thấy số chính. Đó là NAT, dịch địa chỉ mạng (network address translation): cả một mạng dùng chung một địa chỉ công cộng, và một thiết bị ở rìa theo dõi mỗi cuộc trò chuyện thuộc về máy bên trong nào.
Từ vựng, trước khi dùng đến#
| Thuật ngữ | Ý nghĩa |
|---|---|
| DHCP | Dynamic Host Configuration Protocol: cho một máy mượn địa chỉ IP và các thiết lập khác khi nó tham gia một mạng. Nó chạy trên UDP (User Datagram Protocol). |
| Máy chủ DHCP (DHCP server) | Máy cấp phát địa chỉ. Trong một mạng nhỏ, nó thường được tích hợp sẵn trong bộ định tuyến. |
| Thời gian thuê (lease) | Khoảng thời gian một máy được giữ địa chỉ đã được cấp. Nó phải gia hạn trước khi thời gian thuê hết. |
| 0.0.0.0 | Được một máy chưa có địa chỉ dùng làm địa chỉ nguồn. Nó có nghĩa là “máy này, địa chỉ chưa biết”. |
| 255.255.255.255 | Địa chỉ quảng bá giới hạn: được chuyển tới mọi máy trên mạng con cục bộ, và không bao giờ được bộ định tuyến chuyển tiếp. |
| Cổng mặc định (default gateway) | Bộ định tuyến chặng đầu: nơi một máy gửi mọi datagram có đích nằm ngoài mạng con của chính nó. |
| ISP | Nhà cung cấp dịch vụ Internet (Internet service provider): công ty nối một tổ chức hoặc một ngôi nhà với Internet. |
| NAT | Dịch địa chỉ mạng (network address translation): một bộ định tuyến viết lại địa chỉ và số cổng để nhiều máy bên trong dùng chung một địa chỉ công cộng. |
| Địa chỉ riêng (private address) | Một địa chỉ từ các dải được dành riêng cho dùng nội bộ. Nhiều mạng dùng lại cùng những địa chỉ này, nên Internet công cộng không bao giờ định tuyến chúng. |
| Số cổng | Một số 16 bit trong phần đầu TCP (Transmission Control Protocol) hoặc UDP chỉ ra một tiến trình ứng dụng (socket) trên một máy. |
DHCP trong bốn thông điệp#
Một máy mới không biết địa chỉ của máy chủ DHCP, thậm chí cả địa chỉ của chính nó. Vì vậy nó phát quảng bá tới 255.255.255.255, đến được mọi máy trên mạng con của nó. Máy khách lắng nghe trên cổng UDP 68 và máy chủ trên cổng UDP 67.
| Thông điệp | Từ (địa chỉ, cổng) | Tới (địa chỉ, cổng) | Nội dung |
|---|---|---|---|
| 1. Discover | 0.0.0.0, 68 | 255.255.255.255, 67 | “Ở đây có máy chủ DHCP nào không?” Mang một mã giao dịch (transaction ID) ngẫu nhiên. |
| 2. Offer | máy chủ, 67 | 255.255.255.255, 68 | “Bạn có thể dùng địa chỉ này, trong thời gian này.” Cùng mã giao dịch. |
| 3. Request | 0.0.0.0, 68 | 255.255.255.255, 67 | “Tôi chấp nhận offer từ máy chủ đó.” Lặp lại các thiết lập đã được đề nghị. |
| 4. ACK (xác nhận) | máy chủ, 67 | 255.255.255.255, 68 | “Đã xác nhận. Nó là của bạn cho đến khi thời gian thuê kết thúc.” |
Hãy nhớ thứ tự là DORA. Mã giao dịch cho máy khách biết những phản hồi nào là của mình, vì mọi máy đều nghe thấy mọi gói quảng bá.
Vì sao request vẫn được gửi từ 0.0.0.0 tới mọi máy? Máy chưa sở hữu địa chỉ cho đến khi có ACK. Và nếu nhiều máy chủ đã đưa ra offer, gói quảng bá bảo những máy chủ khác thu hồi offer của mình.
Một chiếc điện thoại tham gia một mạng. Discover của nó đi từ 0.0.0.0 cổng 68 tới 255.255.255.255 cổng 67 với mã giao dịch 48210. Máy chủ đề nghị 192.168.4.37 trong 86.400 giây, trong một trường tên là yiaddr (“your IP address”). Điện thoại phát quảng bá một request cho nó. Khi ACK đến, điện thoại dùng 192.168.4.37 làm địa chỉ nguồn của mình.
Các bộ định tuyến không chuyển tiếp 255.255.255.255. Nếu máy chủ ở trên một mạng con khác, một tác nhân chuyển tiếp (relay agent) trên mạng con của máy khách sẽ chuyển các thông điệp đi.
DHCP cấp gì, và thời gian thuê được gia hạn ra sao#
Chỉ một địa chỉ thì chưa đủ để dùng Internet. ACK còn mang các thiết lập sau, mỗi thiết lập là một tùy chọn (option) DHCP:
- Mặt nạ mạng con, để máy biết những địa chỉ nào nằm trên mạng con của chính nó.
- Cổng mặc định, bộ định tuyến để gửi mọi thứ còn lại tới.
- Máy chủ DNS (Domain Name System), để máy có thể đổi tên thành địa chỉ.
- Thời gian thuê, địa chỉ được cho mượn bao lâu.
Một máy không chờ đến khi thời gian thuê hết. RFC 2131 gợi ý rằng nó yêu cầu chính máy chủ đó gia hạn tại thời điểm T1, bằng một nửa thời gian thuê, và yêu cầu bất kỳ máy chủ nào tại thời điểm T2, bằng bảy phần tám thời gian thuê. Các máy chủ có thể đặt giá trị khác.
Thời gian thuê = 86.400 giây = 24 giờ.
T1 = 0,5 × 86.400 = 43.200 s (12 giờ): máy gửi một request thẳng tới máy chủ của nó để gia hạn.
T2 = 0,875 × 86.400 = 75.600 s (21 giờ): nếu máy chủ chưa trả lời, máy phát quảng bá tới bất kỳ máy chủ nào.
Tại 24 giờ mà không có phản hồi, máy phải ngừng dùng địa chỉ.
Các khối địa chỉ đến từ đâu#
DHCP cấp địa chỉ từ một khối. Vậy khối đó đến từ đâu? Mỗi cấp nhận một phần từ cấp trên.
- IANA, Internet Assigned Numbers Authority, hoạt động dưới ICANN (Internet Corporation for Assigned Names and Numbers), nắm giữ toàn bộ không gian địa chỉ.
- Nó trao các khối lớn cho năm cơ quan đăng ký Internet khu vực (regional Internet registry), mỗi cơ quan cho một phần của thế giới. Cơ quan của Bắc Mỹ là ARIN, American Registry for Internet Numbers.
- Các cơ quan đăng ký trao các khối cho các ISP và các tổ chức lớn.
- Một ISP trao một phần nhỏ hơn cho mỗi khách hàng, khách hàng này gán địa chỉ cho các giao diện của riêng mình, thường bằng DHCP.
Một ISP nắm giữ 161.45.64.0/18: 214 = 16.384 địa chỉ. Một khách hàng xin khoảng 1.000. ISP trao cho họ 161.45.72.0/22: 210 = 1.024 địa chỉ, từ 161.45.72.0 đến 161.45.75.255. Một /18 chứa 222−18 = 16 khối cỡ này, nên ISP có thể phục vụ thêm 15 khách hàng như vậy.
Vì khối của mọi khách hàng đều nằm bên trong khối của ISP, một tuyến tới 161.45.64.0/18 đến được tất cả. Đó là gộp tuyến (route aggregation), được giải trong bài hướng dẫn về khớp tiền tố dài nhất và gộp tuyến.
NAT: một địa chỉ công cộng cho cả một mạng#
IPv4 chỉ có khoảng 4,3 tỷ địa chỉ, và IANA đã trao những khối trống cuối cùng vào năm 2011. NAT kéo dài chúng. Bên trong mạng, các máy dùng địa chỉ riêng từ ba dải được RFC 1918 dành riêng:
| Khối | Dải | Địa chỉ |
|---|---|---|
| 10.0.0.0/8 | 10.0.0.0 đến 10.255.255.255 | 16,777,216 |
| 172.16.0.0/12 | 172.16.0.0 đến 172.31.255.255 | 1,048,576 |
| 192.168.0.0/16 | 192.168.0.0 đến 192.168.255.255 | 65,536 |
Hàng nghìn mạng dùng lại các địa chỉ này, nên Internet công cộng không bao giờ định tuyến chúng. Bộ định tuyến NAT có một địa chỉ riêng ở bên trong và một địa chỉ công cộng ở bên ngoài. Với thế giới bên ngoài, cả mạng trông như một thiết bị.
Bảng dịch
Bộ định tuyến giữ một bảng dịch NAT. Mỗi dòng ghép một (địa chỉ, cổng) bên ngoài với một (địa chỉ, cổng) bên trong. Bên ngoài thường được gọi là phía WAN (wide area network) và bên trong là phía LAN (local area network).
- Khi đi ra, nó thay địa chỉ nguồn và cổng nguồn bằng địa chỉ công cộng của nó và một cổng mới, rồi thêm một dòng.
- Khi quay về, nó tra cổng đích, và thay địa chỉ và cổng đích bằng địa chỉ và cổng bên trong từ dòng đó.
Cả hai thay đổi đều làm đổi phần đầu, nên bộ định tuyến cũng tính lại tổng kiểm tra phần đầu IP và tổng kiểm tra TCP hoặc UDP.
Một studio thiết kế dùng 10.0.0.0/24 bên trong. Địa chỉ công cộng của bộ định tuyến NAT là 203.0.113.9. Hai máy tính xách tay tình cờ cùng chọn cổng nguồn 51000 để tới cùng một máy chủ web, 198.51.100.80 cổng 443.
Đi ra: 10.0.0.11:51000 → 198.51.100.80:443 rời đi thành 203.0.113.9:40001 → 198.51.100.80:443.
Đi ra: 10.0.0.12:51000 → 198.51.100.80:443 rời đi thành 203.0.113.9:40002 → 198.51.100.80:443.
Quay về: 198.51.100.80:443 → 203.0.113.9:40002 đến nơi. Bảng cho biết 40002 nghĩa là 10.0.0.12:51000, nên nó được chuyển đi thành 198.51.100.80:443 → 10.0.0.12:51000.
Nếu không có các cổng ngoài khác nhau, hai phản hồi sẽ trông giống hệt nhau: đó là lý do NAT cũng viết lại cổng.
| Phía WAN (bên ngoài) | Phía LAN (bên trong) |
|---|---|
| 203.0.113.9, 40001 | 10.0.0.11, 51000 |
| 203.0.113.9, 40002 | 10.0.0.12, 51000 |
Một địa chỉ công cộng chứa được bao nhiêu cuộc trò chuyện? Trường cổng dài 16 bit, nên có 216 = 65.536 cổng. Bỏ đi 1.024 cổng nổi tiếng (0 đến 1023) còn 64.512, đó là nguồn gốc của con số thường gặp “hơn 60.000 kết nối đồng thời cho mỗi địa chỉ công cộng”. Các NAT thực tế kéo dài con số này bằng cách dùng lại cổng cho các đích khác nhau.
Vì sao NAT gây tranh cãi#
NAT có mặt ở khắp nơi, nhưng bị ba phản đối.
- Nó phá vỡ việc phân tầng. Bộ định tuyến là thiết bị tầng mạng, nhưng NAT đọc và thay đổi số cổng, vốn thuộc tầng giao vận.
- Nó phá vỡ ý tưởng đầu cuối. Các máy vốn được thiết kế để tới nhau trực tiếp. Phía sau NAT, một máy bên ngoài không thể bắt đầu một cuộc trò chuyện với một máy bên trong, vì không có dòng nào trong bảng cho đến khi máy bên trong gửi trước.
- Máy chủ cần các cách xử lý riêng. Để chạy một máy chủ bên trong, quản trị viên thiết lập chuyển tiếp cổng (port forwarding): một dòng cố định như “cổng ngoài 8443 luôn đi tới 10.0.0.20 cổng 443”. Các ứng dụng ngang hàng cần các mẹo vượt NAT, chẳng hạn một máy chủ chuyển tiếp.
Câu trả lời lâu dài là IPv6 (Internet Protocol version 6), có không gian địa chỉ đủ lớn để mọi thiết bị đều có một địa chỉ công cộng. NAT vốn chỉ là giải pháp tạm thời.
DHCP cho một máy mượn địa chỉ, mặt nạ, cổng và máy chủ DNS trong bốn thông điệp quảng bá (discover, offer, request, ACK) qua các cổng UDP 67 và 68; NAT cho phép cả một mạng riêng dùng chung một địa chỉ công cộng bằng cách viết lại địa chỉ nguồn và cổng khi đi ra, và đảo ngược lại khi quay về bằng bảng dịch của nó.
Luyện tập#
Với các câu hỏi về DHCP, hãy vẽ bốn mũi tên trước. Với các câu hỏi về NAT, hãy vẽ bảng trước.
- Một máy tính xách tay gửi một DHCP discover. Nêu địa chỉ IP nguồn, địa chỉ IP đích, cổng UDP nguồn và cổng UDP đích của nó.
- Đến lúc gửi một DHCP request, máy tính xách tay đã được đề nghị một địa chỉ. Vì sao request vẫn được gửi từ 0.0.0.0 tới 255.255.255.255?
- Một máy chủ DHCP cấp thời gian thuê 2 giờ và máy khách dùng các bộ đếm thời gian do RFC 2131 gợi ý. Khi nào máy khách lần đầu thử gia hạn với máy chủ của chính nó, và khi nào nó bắt đầu hỏi bất kỳ máy chủ nào?
- Địa chỉ nào trong số này là địa chỉ riêng theo RFC 1918? 172.15.0.1, 172.31.200.4, 10.255.0.9, 192.169.0.1.
- Dùng bảng NAT của studio ở trên, một máy tính xách tay thứ ba, 10.0.0.13, gửi từ cổng 49152 tới 192.0.2.25 cổng 80, và bộ định tuyến chọn cổng ngoài 40003. Viết nguồn và đích của datagram khi nó rời bộ định tuyến, và của phản hồi khi nó đến và khi nó được chuyển vào bên trong.
- Một datagram đến 203.0.113.9 cổng 40777, và bảng không có dòng nào cho 40777. Bộ định tuyến làm gì, và vì sao?
- Một địa chỉ IPv4 công cộng hỗ trợ được khoảng bao nhiêu kết nối đồng thời qua NAT? Hãy chỉ ra con số đến từ đâu.
Lời giải#
Hãy tìm dòng đầu tiên mà cách làm của bạn khác với lời giải, rồi làm lại bài từ dòng đó. Đừng chỉ đọc đáp án rồi gật đầu.
- Nguồn 0.0.0.0 cổng 68; đích 255.255.255.255 cổng 67. Máy tính xách tay chưa có địa chỉ và không biết địa chỉ của máy chủ, nên nó phát quảng bá. Máy khách dùng cổng 68 và máy chủ dùng cổng 67.
- Máy tính xách tay không sở hữu địa chỉ cho đến khi ACK đến, và các máy chủ khác phải nghe thấy lựa chọn. Có thể nhiều hơn một máy chủ đã đề nghị một địa chỉ; request quảng bá cho tất cả biết offer nào đã được chấp nhận, để những máy chủ khác có thể thu hồi offer của mình.
- T1 = 60 phút; T2 = 105 phút. Thời gian thuê là 7.200 s. T1 = 0,5 × 7.200 = 3.600 s = 60 phút. T2 = 0,875 × 7.200 = 6.300 s = 105 phút.
- 172.31.200.4 và 10.255.0.9. 172.16.0.0/12 chạy từ 172.16.0.0 đến 172.31.255.255, nên 172.15.0.1 nằm ngoài nó. 10.0.0.0/8 bao phủ toàn bộ 10.x.x.x. 192.169.0.1 nằm ngoài 192.168.0.0/16.
- Đi ra: 203.0.113.9:40003 → 192.0.2.25:80. Phản hồi đến: 192.0.2.25:80 → 203.0.113.9:40003. Chuyển vào bên trong: 192.0.2.25:80 → 10.0.0.13:49152. Bộ định tuyến thêm dòng (203.0.113.9, 40003) ↔ (10.0.0.13, 49152) và dùng nó theo chiều ngược lại cho phản hồi.
- Nó loại bỏ datagram (trừ khi một quy tắc chuyển tiếp cổng bao phủ cổng 40777). Không có dòng nào, nó không biết datagram dành cho máy bên trong nào. Đây cũng là lý do các máy bên ngoài không thể bắt đầu cuộc trò chuyện với các máy phía sau NAT.
- Khoảng 60.000. Trường cổng dài 16 bit: 216 = 65.536 cổng. Bỏ đi 1.024 cổng nổi tiếng còn 64.512. Trong mô hình đơn giản, mỗi kết nối đang hoạt động cần một cổng ngoài riêng trên địa chỉ đó.
Danh sách kiểm tra trước khi thi#
- ☐ Tôi liệt kê được bốn thông điệp DHCP theo thứ tự, với địa chỉ và cổng nguồn và đích của mỗi thông điệp.
- ☐ Tôi giải thích được vì sao DHCP dùng 0.0.0.0 và 255.255.255.255, và mã giao dịch dùng để làm gì.
- ☐ Tôi kể được bốn thứ DHCP cấp, và tính được thời điểm gia hạn cho một thời gian thuê cho trước.
- ☐ Tôi lần theo được một khối địa chỉ từ IANA đến cơ quan đăng ký khu vực, đến ISP, đến một tổ chức.
- ☐ Tôi liệt kê được ba dải riêng của RFC 1918 và nói được một địa chỉ có nằm trong một dải đó không.
- ☐ Tôi đẩy được một datagram qua bảng NAT theo cả hai chiều, viết lại địa chỉ và cổng.
- ☐ Tôi giải thích được giới hạn 60.000 kết nối và ba phản đối chính đối với NAT.
Trong mọi câu hỏi NAT, lưu lượng đi ra bị viết lại nguồn và lưu lượng đi vào bị viết lại đích. Nếu bạn thấy mình đang đổi đích của một datagram đi ra, hãy làm lại từ đầu.
Câu hỏi thường gặp#
Bốn thông điệp DHCP là gì?
Discover, offer, request và acknowledge, thường được nhớ là DORA. Máy khách phát quảng bá một discover, các máy chủ trả lời bằng các offer, máy khách phát quảng bá một request chấp nhận một offer, và máy chủ đó xác nhận bằng một ACK.
DHCP dùng những cổng nào?
DHCP chạy trên UDP. Máy chủ lắng nghe ở cổng 67 và máy khách ở cổng 68.
Ngoài địa chỉ IP, DHCP còn cấp gì cho một máy?
Nó thường cấp mặt nạ mạng con, cổng mặc định (default gateway, bộ định tuyến chặng đầu), địa chỉ của một máy chủ DNS, và thời gian thuê (lease time) cho biết địa chỉ được giữ bao lâu.
Các dải địa chỉ IP riêng là gì?
RFC 1918 dành riêng 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 (172.16.0.0 đến 172.31.255.255) và 192.168.0.0/16. Chúng được dùng lại bên trong nhiều mạng và không được định tuyến trên Internet công cộng.
Vì sao NAT đổi số cổng?
Nhiều máy bên trong dùng chung một địa chỉ công cộng, nên chỉ riêng địa chỉ không cho biết một phản hồi dành cho máy nào. Bộ định tuyến NAT gán cho mỗi kết nối đi ra một cổng ngoài riêng và ghi nó vào một bảng dịch, để các phản hồi đến đúng máy và cổng bên trong.
Có chỗ nào chưa rõ? Có chủ đề nào bạn mong chúng tôi viết? Hãy cho chúng tôi biết. Chúng tôi đọc mọi tin nhắn, và một lời đề nghị là cách nhanh nhất để có một bài hướng dẫn mới.
Tự kiểm tra về chủ đề này
Ứng dụng luyện tập mạng máy tính miễn phí có 10 câu hỏi về bài hướng dẫn này và 500 câu cho toàn bộ môn học, mỗi đáp án đều có giải thích. Dùng được khi không có mạng, không quảng cáo, không cần tài khoản.
Luyện tập chủ đề này →